Microbiologische controles met RODAC plaatjes: een stapsgewijze handleiding voor hygiënemonitoring

Tijdens onze training ‘Microbiologie in de praktijk’ combineren we theorie en praktijk. Deelnemers leren hoe ze zelf RODAC plaatjes afdrukken en geïntubeerde RODAC plaatjes beoordelen, maar ook meer over het hoe en waarom van hygiëne en de verschillende hygiënemaatregelen.

In sommige gevallen volstaat alleen een duidelijke werkinstructie. Daarom leggen we in deze blog stap voor stap uit hoe je zelf met behulp van RODAC plaatjes de microbiologische gesteldheid van jouw producten of oppervlakken kan controleren. Dit is een algemene aanpak, die op detailniveau voor jouw specifieke situatie om aanpassingen kan vragen.

Wat je nodig hebt: steriele RODAC platen met de juiste voedingsmedia

Zorg voor steriele RODAC plaatjes gevuld, voorzien van de gewenste voedingsbodem (bijvoorbeeld Plate Count Agar (PCA) voor algemeen kiemgetal, Violet Red Bile Glucose Agar (VRBGA) voor Enterobacteriaceae of Baird Parker (BPA) voor Staphylococcus aureus). De laatste genoemde twee selectieve media zorgen voor gerichte detectie van relevante micro-organismen.

Bewaar de RODAC plaatjes volgens voorschrift op de verpakking. Vaak voldoet een schone omgeving op een constante temperatuur tussen 12 en 20^oC. Gebruik de RODAC vlot na ontvangst, de uiterste houdbaarheidsdatum op de verpakking mag niet worden overschreden.

Bereid je bemonsteringsplan en strategie voor de hygiënecontrole goed voor

Bepaal allereerst van welke oppervlakken je de hygiëne wil gaan onderzoeken in een hygiëne monitoring plan. Maak op basis hiervan een duidelijk formulier, waarop je ieder meetpunt voorziet van een unieke identificatie. Je kan bijvoorbeeld ieder meetpunt een nummer geven. Het is belangrijk dat de te onderzoeken oppervlakken vlak zijn óf in het geval van bijvoorbeeld textiel op een vlakke, stevige ondergrond gelegd kunnen worden.

Werken hygiënisch om contaminatie van je materialen te voorkomen

Zorg er vanaf dit punt voor dat je hygiënisch werkt, wat betekent dat je zorgt voor een hygiënische werkplek, handdesinfectie en bij voorkeur een schone labjas. Zo zorg je ervoor dat je ongewenste besmetting van je testmaterialen voorkomt.

Haal de RODAC schaaltjes uit de verpakking met schone, gedesinfecteerde handen of gebruik eventueel steriele handschoentjes. Let er bij het openen van de verpakking op dat de deksel los op de schaaltjes zitten. Raak de voedingsbodem en de binnenkant van de deksel nooit aan met je handen. Ook niet met je steriele handschoentjes. Wanneer je de RODAC schaaltjes hebt uitgepakt, voorzie je ze van een unieke identificatie.

Juiste toepassing van RODAC platen voor oppervlaktebemonstering

Voordat je een sample kan nemen met een RODAC plaatje, verwijder je voorzichtig met 1 hand de deksel. Deze deksel houd je tijdens het afdrukken van het RODAC plaatje met de open zijde naar beneden, zodat er geen stofdeeltjes in de deksel kunnen vallen. Vanaf dit moment vermijd je hoesten, praten en diep ademhalen zodat je zelf het te bemonsteren oppervlak of de voedingsbodem niet besmet.

Bij het afdrukken van het RODAC plaatje druk je de voedingsbodem gedurende 10 seconden met een druk van ongeveer 500 gram op het oppervlak. Hiervoor zijn hulpmiddelen verkrijgbaar, maar die zijn niet noodzakelijk. Na 10 seconden sluit je het RODAC schaaltje af door de deksel er weer op te doen. Pas er daarbij voor op dat je bij het sluiten van de deksel de voedingsbodem niet raakt. Wanneer je werkt met RODAC plaatjes met een twist-lock, kan je de deksel ‘op slot’ draaien waardoor deze er niet meer af kan vallen.

Op het moment dat je hetzelfde oppervlak met meerdere typen voedingsbodems wilt controleren, zorg je ervoor dat je de volgende afdrukken dichtbij de vorige afdrukken maakt. De afdrukken mogen elkaar nooit overlappen.

Nadat je de RODAC sample hebt genomen, maak je het oppervlak schoon omdat er een klein beetje agarmedium op het oppervlak kan achterblijven.

Incubatie van RODAC platen: een voorwaarde voor nauwkeurige beoordeling

Direct na het afdrukken worden de RODAC plaatjes op zijn kop in de broedstoof gezet. De RODAC plaatjes mogen gestapeld worden. Let er wel op dat je alleen RODAC plaatjes die op dezelfde temperatuur bebroed mogen worden, bij elkaar in de broedstoof plaatst.

Met behulp van een digitale broedstoof kan je de gewenste temperatuur eenvoudig instellen. De juiste temperatuur en tijd die geldt voor het bebroeden van jouw RODAC plaatjes, kan je vaak eenvoudig opvragen bij jouw leverancier. In het geval van de TSA, PCA, VRBGA en BPA (waar wij veelvuldig mee werken) geldt 48 (±2) uur bij 37(±1)°C.

Interpreteren en vastleggen van het gevonden aantal KVE

Na de incubatie worden de RODAC plaatjes beoordeeld op koloniegroei. Daarbij tel je het aantal kolonies (KVE = Kolonie Vormende Eenheden) per plaatje. Jouw telling noteer je op het formulier wat je eerder hebt voorbereid. Wanneer je op zoek bent naar specifieke bacteriën, is het belangrijk dat je weet hoe deze eruit ziet omdat op selectieve media ook andere typen micro-organismen kunnen groeien die in jouw geval niet van belang zijn.

Wil je meer weten over het uitvoeren van hygiënecontroles en beheersen van de hygiëne binnen jouw organisatie? Schrijf je in voor onze praktijkgerichte training ‘Microbiologie in de praktijk’ en leer hoe je met RODAC plaatjes de hygiëne en voedselveiligheid binnen jouw organisatie effectief kunt waarborgen.

Laat je ondanks deze werkinstructie liever de controles door ons uitvoeren, neem dan gerust contact ons op om de mogelijkheden te bespreken.